Walt Disney Classics nr. 3: Fantasia

Walt Disney is altijd bezig geweest de grenzen van animatie te verleggen. En één van de beste voorbeelden hiervan is Fantasia, de toch wel wat vreemdere eend in de bijt van de Walt Disney Classics. Bij het grote publiek is van de film vooral het segment “The Sorcerer’s Apprentice” met Mickey Mouse en de wandelende bezemstelen bekend. Zoals vaker bij Disney wordt gezegd “It all started with a mouse”. En bij Fantasia is dit ook het geval.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

In 1936 merkte Walt dat de populariteit van Mickey Mouse aan het afnemen was. Animatie had sinds het verschijnen van de eerste Mickey Mouse-cartoon “Steamboat Willie” in 1928 flinke sprongen vooruit gemaakt. Synchroon geluid, kleur en diepte zorgden ervoor dat de lat steeds hoger gelegd werd. Maar Mickey Mouse dreigde de laatste jaren achter te blijven. En sinds de komst van Donald Duck dreigde de muis helemaal naar de achtergrond te verdwijnen. Walt verzon een plan om Mickey weer populair te maken. Hij zou in een korte film verschijnen, die kwalitatief het niveau van Snow White and the Seven Dwarfs zou hebben, maar meer in de stijl van de Silly Symphonies zou liggen dan de ouderwetse cartoons. Uiteindelijk werd gekozen om het gedicht “The Sorcerer’s Apprentice” van Johann von Goethe als basis voor de film te gebruiken met de muziek van Paul Dukas. Walt wist Leopold Stokowksi, dirigent van het Philadelphia Orkest en in die tijd een ware superster in Amerika, te strikken om mee te werken aan het project. Echter, al snel bleek dat de kosten van de film (vooral het huren van een orkest) veel hoger lagen dan verwacht en dat men met één korte film die nooit terug kon verdienen. En zo ontstond het idee om meerdere luxe variaties van Silly Symphonies te maken en deze in een avondvullende film te voegen. Met andere woorden een soort concert met animatie. En dit werd dan ook de werktitel van het project: The Concert Feature.

Wat volgde was een lange discussie over welke muziekstukken er gebruikt zouden worden in de film. Walt hield zich in deze fase wat afzijdiger (hij was toen vooral bezig met de productie van Pinocchio) en liet de discussie over aan schrijvers Joe Grant en Dick Huemer en componisten Leopold Stokowski en Deems Taylor. De laatste zou de voice-over van Fantasia verzorgen. Eind september 1938 hadden de mannen een overzicht van welke stukken ze wilden gebruiken en er werd een concert georganiseerd voor de Disney artiesten om hen een indruk te geven. Het concert werd met veel enthousiasme ontvangen en al snel begon de productie. Omdat de film uit acht segmenten bestond, werden er groepen ingedeeld met ieder een eigen regisseur. Om de animatie zo goed en geloofwaardig mogelijk te maken, werd er veel onderzoek gedaan. Voor bijvoorbeeld het segment “Rite of Spring” was besloten om de muziek te gebruiken bij animatie waarin het ontstaan van de aarde en de komst en ondergang van de dinosauriërs werd getoond. Regisseur John Hubley nam zijn artiesten mee naar het American Museum of Natural History zodat zij het heelal en kometen, maar ook dinosauriërs konden bestuderen. Er werden ook diverse acteurs en dansers naar de studio gehaald om scenes voor te spelen, zodat de artiesten ze als inspiratie konden gebruiken. Horror-acteur Bela Lugosi stond model voor de Chernabog uit het segment “Night on Bald Mountain” en ballerina Irina Baronova werkte mee aan het segment “Dance of the Hours“. Fred Moore was verantwoordelijk voor de verandering van het uiterlijk van Mickey Mouse in het segment “The Sorcerer’s Apprentice”. Zijn gezicht werd vleeskleurig en hij kreeg pupillen; zijn hedendaagse uiterlijk. Doordat Snow White and the Seven Dwarfs zo’n hit was, was er nog even discussie om Mickey Mouse te vervangen door Dopey de dwerg. Maar uiteindelijk hield de muis zijn rol, maar kreeg hij wel een soortgelijk kostuum als Dopey.

Fantasia 3

Tijdens de productie kregen de vele figuren namen, maar aangezien er –  behalve tijdens de voice-over door Deems Taylor – niet gesproken wordt in de film, zijn vele van deze namen niet bekend bij het publiek. Zo heet bijvoorbeeld de dansende struisvogel uit “Dance of the Hours” Mademoiselle Uponava met tegenspelers Hyacinth Hippo, het dansende nijlpaard, en Ben Ali Gator, de krokodil. De tovenaar uit “The Sorcerer’s Apprentice” heet Yensid en kijk maar eens wat er gebeurt als je deze naam achterstevoren leest.

Behalve het hoge niveau van animatie wilde Walt nog meer innovatie toepassen tijdens de film, zoals 3D, widescreen en geur. Uiteindelijk werd hier vanaf gezien omdat het niet haalbaar was. Wel bleef men experimenteren met het geluid van de film. Het idee was dat het geluid zo te brengen tijdens de voorstelling dat men het idee kreeg dat het orkest aanwezig was. Zo ontstond Fantasound, het eerste stereophonische geluid. Iets wat nu vergelijkbaar is met Dolby Surround. Echter het toepassen van het geluid was peperduur en veel zalen moesten speciaal worden omgebouwd om het te kunnen toepassen. Distributeur RKO kreeg zijn twijfels over het uitbrengen van de film en er werd besloten om de film op tournee te laten gaan door Amerika in plaats van landelijk in de bioscopen te laten zien. De film werd uiteindelijk in slechts 13 theaters (waarvan slechts twee bioscopen) uitgebracht. De film ging op 13 november 1940 in het Colony Theatre (het hedendaagse Broadway Theatre) in New York in première. Dit was hetzelfde theater waar Mickey Mouse in 1928 zijn debut maakte. De film werd over het algemeen positief ontvangen. De New York Times schreef “motion-picture history was made last night … Fantasia dumps conventional formulas overboard and reveals the scope of films for imaginative excursion … Fantasia … is simply terrific”. Maar er klonk ook kritiek op de film. De overdonderende animatie zou afleiden van de muziek en ook de keuze van de muziek werd niet door iedereen gedeeld. Anderen noemden de film kitscherig. Maar over het algemeen was iedereen zeer enthousiast over de kwaliteit van de unieke Fantasound. Fantasia kreeg, net als Pinocchio die datzelfde jaar uitkwam, te maken met de wegvallende Europese en Aziatische markten door de oorlog. Ook waren het de torenhoge kosten van de installatie van Fantasound die ervoor zorgden dat deze film verlies draaide tijdens zijn eerste release.

Fantasia 4

Fantasia werd naderhand nog meerdere malen uitgebracht, zij het soms in kortere versies. Maar het duurde nog tot de jaren ’60 van de vorige eeuw dat de echte waardering voor Fantasia kwam. Op enkele universiteiten waren delen van de film te zien en de roep onder studenten voor de gehele film werd steeds groter. In 1969 kwam Fantasia opnieuw in zijn geheel uit – voorzien van een psychodelische reclame-campagne – en werd uiteindelijk een financieel succes. Er wordt dan ook wel eens gezegd dat Fantasia eigenlijk 25 jaar te vroeg was uitgebracht.

Fantasia. The Concert Feature. Walt’s meestwerk, waarvan hij eigenlijk elk jaar een nieuwe versie van wilde maken. Zover kwam het uiteindelijk niet. Het duurde nog tot 2000 voordat er een lang verwacht vervolg op Fantasia in de bioscoop verscheen. Een bijzondere en onmisbare film in de Disney-geschiedenis, waarin Mickey Mouse de rol van zijn leven speelt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s